सिमकोट -  हुम्लाको परिचय प्रायः दुर्गमता, हिमाल, सीमावर्ती भूगोल र पूर्वाधार अभावसँग जोडिन्छ। तर यस पटक यो हिमाली जिल्ला अर्को कारणले चर्चामा आउन खोज्दैछ—महिला फुटबलको नयाँ आधारभूमि बन्ने छ । साउन ९ गतेदेखि सिमकोट खेल मैदानमा नियमित महिला फुटबल प्रशिक्षण सुरु भएको छ।

यो जिल्लाकै इतिहासमा पहिलो अन्तरविद्यालय महिला फुटबल प्रतियोगिता आयोजना गर्ने तयारी पनि अघि बढाइएको छ। विद्यालय तहबाटै प्रतिभा पहिचान र उत्पादन गर्ने उद्देश्यसहित सुरु भएको यो अभियान सामान्य खेलकुद कार्यक्रम मात्र होइन; अवसरको अभावले ओझेलमा परेका सयौँ किशोरीका सपनालाई व्यवस्थित रूपमा मैदानमा उतार्ने पहिलो संगठित प्रयास हो।

नेपालका विभिन्न जिल्लाले राष्ट्रिय टोलीलाई निरन्तर खेलाडी दिइरहेका छन्। तर हुम्लाबाट राष्ट्रिय महिला टोलीसम्म पुग्ने नाम अझै एउटै छ—दीपा शाही। त्यसपछि अर्को पुस्ता किन देखिएन? उत्तर प्रतिभाको अभावमा होइन, अवसरको अभावमा भेटिन्छ।

दशकौँदेखि हुम्लाका विद्यालयमा खेल मैदान सीमित छन्, दक्ष प्रशिक्षकको अभाव छ, नियमित प्रतियोगिताको संस्कृति विकसित हुन सकेको छैन। धेरै विद्यार्थीका लागि फुटबल विद्यालयको वार्षिक खेलकुद प्रतियोगिताभन्दा अघि बढ्न सकेको छैन। किशोरीहरूका हकमा त सामाजिक सोच, अभ्यासको अभाव र संरचनागत कमजोरीले अवसर अझ साँघुरो बनाएको छ।

यही वास्तविकतालाई बदल्ने लक्ष्यसहित हुम्ला फुटबल एकेडेमीले विद्यालयमै पुगेर प्रतिभा खोज्ने अभियान थालेको हो। एकेडेमीका अध्यक्ष विष्णु रावतका अनुसार फुटबलमा रुचि भएका सबै विद्यार्थीलाई नियमित प्रशिक्षणमा समेट्दै उत्कृष्ट खेलाडी उत्पादन गर्ने र उनीहरूलाई अन्तरविद्यालय प्रतियोगितामार्फत प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण प्रदान गर्ने योजना छ।

दीपापछि अर्को पुस्ताको खोजी

नेपालका विभिन्न जिल्लाले राष्ट्रिय टोलीलाई निरन्तर खेलाडी दिइरहेका छन्। तर हुम्लाबाट राष्ट्रिय महिला टोलीसम्म पुग्ने नाम अझै एउटै छ—दीपा शाही। त्यसपछि अर्को पुस्ता किन देखिएन? उत्तर प्रतिभाको अभावमा होइन, अवसरको अभावमा भेटिन्छ।कुनै पनि जिल्लाको खेल इतिहास एकजना सफल खेलाडीले मात्र लेखिँदैन; सफलताको निरन्तरता दिने प्रणालीले लेख्छ।

दीपा शाहीले हुम्लाबाट राष्ट्रिय टोलीसम्म पुगेर सम्भावनाको ढोका खोलिन्। उनले देखाइन्—हिमाल प्रतिभाको बाधा होइन। तर त्यो उपलब्धि अहिलेसम्म व्यक्तिगत सफलतामै सीमित छ। त्यसलाई परम्परामा बदल्न विद्यालयस्तरको संरचना आवश्यक थियो, जुन अहिले पहिलोपटक निर्माण हुन थालेको देखिन्छ।

खेलकुदमा प्रतिभा जन्मिन्छ, तर अवसर नपाउँदा हराउँछ। दुर्गम जिल्लाका धेरै किशोरीहरू विद्यालय सकिएसँगै खेल जीवनबाट बाहिरिन्छन्। आर्थिक अवस्था, सामाजिक सोच, पूर्वाधार र नियमित प्रतियोगिताको अभावले उनीहरूको यात्रा सुरुमै रोकिन्छ। हुम्लामा सुरु भएको अभियानको महत्व यहीँ छ—यसले पहिलोपटक प्रतिभालाई खोज्ने, हुर्काउने र प्रतिस्पर्धामा लैजाने प्रक्रिया निर्माण गर्न खोजेको छ।

खेल मैदान सामाजिक परिवर्तनको पनि विद्यालय

खेललाई अझै धेरैले पढाइपछि गरिने अतिरिक्त गतिविधिका रूपमा बुझ्ने गर्छन्। तर आधुनिक समाजमा खेलकुदलाई व्यक्तित्व निर्माणको प्रभावकारी माध्यम मानिन्छ। नियमित खेलमा सहभागी हुने किशोर–किशोरीमा आत्मविश्वास, अनुशासन, नेतृत्व क्षमता, सहकार्य, मानसिक सुदृढता र निर्णय क्षमता उल्लेखनीय रूपमा विकास हुने अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

हुम्लाजस्तो दुर्गम जिल्लामा यसको महत्व अझ फराकिलो छ। सीमित अवसर भएका समाजमा खेलकुदले युवालाई सकारात्मक दिशातर्फ डोर्‍याउन सक्छ। विद्यालय छोड्ने प्रवृत्ति घटाउन, बालविवाह तथा लैङ्गिक विभेदविरुद्ध चेतना विस्तार गर्न, लागूऔषध दुव्र्यसनजस्ता जोखिमबाट टाढा राख्न र किशोरीहरूलाई सार्वजनिक जीवनमा आत्मविश्वासका साथ अघि बढ्न प्रेरित गर्न खेलकुद प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्छ।

त्यसैले यो अभियानको प्रभाव केवल गोलको संख्याले मापन हुने छैन। यसको प्रभाव विद्यालयमा टिकेका विद्यार्थी, आत्मविश्वासी किशोरी, सक्रिय समुदाय र परिवर्तन हुँदै गएको सामाजिक सोचबाट पनि मापन हुनेछ।

खेलाडी होइन, प्रणाली निर्माणको चुनौती

नेपालमा खेलकुदका धेरै अभियान उद्घाटन समारोहको उत्साहमै सीमित हुने गरेका उदाहरण प्रशस्त छन्। केही दिन प्रशिक्षण हुन्छ, फोटो खिचिन्छ, प्रमाणपत्र बाँडिन्छ र अभियान सेलाउँछ। हुम्लाको यो अभियान त्यही नियतिबाट जोगिनुपर्छ।

प्रतिभा उत्पादनका लागि नियमित प्रशिक्षण, उमेर समूहका प्रतियोगिता, दक्ष प्रशिक्षक, गुणस्तरीय खेल सामग्री, पोषण, खेल विज्ञान, स्वास्थ्य परीक्षण र निरन्तर प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण आवश्यक हुन्छ। यीमध्ये कुनै एउटा पक्ष कमजोर भए प्रतिभा टिक्न सक्दैन। यदि प्रशिक्षण केही दिनको कार्यक्रममै सीमित भयो भने आजका सपनाहरू भोलिका अधुरा कथामा बदलिन समय लाग्ने छैन।

स्थानीय सरकारको वास्तविक परीक्षा

स्थानीय सरकारले खेलकुदलाई विकासको प्राथमिकतामा राखेको दाबी गर्ने गर्छन्। तर अधिकांश पालिकाको बजेट हेर्दा खेलकुद अझै औपचारिक कार्यक्रममा सीमित देखिन्छ। खेलाडी उत्पादन भाषणले होइन, लगानीले हुन्छ।

खेल मैदान, प्रशिक्षक, नियमित प्रतियोगिता, विद्यालय खेलकुद नीति, छात्रवृत्ति र खेल सामग्रीमा निरन्तर लगानी नगरी खेल विकास सम्भव छैन। विशेषगरी हिमाली जिल्लामा खेलकुदलाई मनोरञ्जनको विषय होइन, मानव विकास, सामाजिक रूपान्तरण र युवाको भविष्यसँग जोडिएको नीतिगत प्राथमिकताका रूपमा बुझ्नुपर्ने समय आएको छ।

खेलकुदमा गरिएको लगानी खर्च होइन; त्यो शिक्षित, अनुशासित, स्वस्थ र आत्मनिर्भर पुस्तामा गरिएको दीर्घकालीन लगानी हो।

अब अभिभावक र विद्यालयको भूमिका

प्रशिक्षकले मात्र खेलाडी बनाउँदैनन्। परिवारको विश्वास, विद्यालयको सहयोग र समुदायको सकारात्मक सोचले मात्र प्रतिभाले गति पाउँछ। यदि अभिभावकले छोरीलाई मैदानमा पठाउन हिच्किचाए, विद्यालयले खेललाई अतिरिक्त गतिविधिमै सीमित राख्यो र समाजले खेललाई समयको बर्बादी ठानिरह्यो भने कुनै पनि योजना सफल हुँदैन।

तर यदि सबै पक्ष एउटै उद्देश्यमा उभिए भने आज प्रशिक्षणमा दौडिरहेका यी किशोरीहरूमध्ये भोलि राष्ट्रिय टोलीको जर्सी लगाउने खेलाडी जन्मिनु असम्भव छैन।

इतिहास लेख्ने अवसर

साउन ९ देखि सुरु भएको महिला फुटबल प्रशिक्षण हुम्लाको खेल इतिहासमा सामान्य मिति होइन। यो अवसरको अभावसँग लडिरहेको एउटा जिल्लाले सम्भावनाको नयाँ ढोका खोलेको दिन हो। आज सिमकोटको मैदानमा दौडिरहेका किशोरीहरू केवल फुटबल सिकिरहेका छैनन्। उनीहरू हुम्लाको भविष्यका सम्भावना, आत्मविश्वास र पहिचान निर्माण गरिरहेका छन्।

यदि यो अभियान निरन्तरता, नीति, बजेट र प्रतिबद्धतासहित अघि बढ्यो भने भविष्यमा हुम्लाको परिचय केवल दुर्गम जिल्ला, कैलाश–मानसरोवरको प्रवेशद्वार वा हिमाली कठिनाइको कथामा सीमित रहने छैन। यो महिला फुटबलका प्रतिभा उत्पादन गर्ने जिल्लाका रूपमा पनि राष्ट्रिय नक्सामा स्थापित हुन सक्छ।

इतिहास आफैँ बन्दैन। इतिहास बनाउन दृष्टि, साहस र निरन्तर प्रतिबद्धता चाहिन्छ। सिमकोटको मैदानबाट सुरु भएको यो यात्रा त्यही इतिहासको पहिलो पाइलो हो। अब त्यो यात्रालाई सफल बनाउने जिम्मेवारी प्रशिक्षक, अभिभावक, विद्यालय, स्थानीय सरकार र सम्पूर्ण समाजको काँधमा छ।

यदि यो अवसरलाई जोगाउन सकियो भने, भोलि हुम्लाबाट राष्ट्रिय टोलीसम्म पुग्ने छोरीहरूको कथा अपवाद रहने छैन—त्यो हुम्लाको नयाँ परिचय हुनेछ।

जनताको हातमा नपरेको विकास

# विचार/अन्तरबार्ता

१० असार, २०८१

हुम्ला -  विकासको आधुनिक व्याख्या र मान्यताअनुरुप नेपालमा विकास गर्न लागेको धेरै भएको छैन । दुर्गम कणर्ाली प्रदेश लाई सुगम बनाउने र गाउँलाई शहरमा

खार्पुनाथ मन्दिर, महिमा र महत्व

# विचार/अन्तरबार्ता

१५ मङ्सिर, २०८०

यो संसार शक्ति र भक्तिले चलिरहेको छ । शक्ति र भक्तिको मूल केन्द्र भगवान् हुन् । यो सृष्टि नै भगवान् ब्रह्मा, विष्णु र महेश्वरको नाम र कामसँग जोडिएको छ ।

अध्यक्ष सिंह गरे  खानेपानीको पाइप सहयोग

# विचार/अन्तरबार्ता

१२ मङ्सिर, २०८०

हुम्ला -अदानचुली गाउंपालिकाका अध्यक्ष मोहनबिक्रम सिंहले खानेपानीको पाइप सहयोग गरेका छन् । आईतबार एक कार्यक्रमका बीच अध्यक्ष सिंहले अदानचुली-४ को